Қазақстандықтар несие қарызынан үміт күтпеуі керек – сарапшы түсіндірді

Қаржылық қиындықтар туындаған жағдайда мемлекет азаматтарды қарыздан шығарып, «құтқарып» қалады деген идея экономикаға кері әсер етуі мүмкін. Бұл туралы dailykz материалында баяндалған.

Мемлекет – саяси жүйенің негізгі институты, ол билікті бүкіл халыққа таратып, белгілі территорияда жүзеге асырады, басқару және мәжбүрлеу аппараты бар және тәуелсіздікке ие. Оның басты мақсаттары – экономика дамуы мен халықтың әл-ауқатын қамтамасыз ету.

Алайда, сарапшы Руслан Сұлтанов өзінің Telegram-каналы «Экономикалық ликбезде» кейбір нюанстардың түсінілмеуінен халық арасында «Егер қиын жағдай болса – мемлекет құтқарады» деген миф пайда болатынын атап өтті.

«Құтқару» үмітін неге артуға болмайды

Сұлтановтың айтуынша, мұндай мифтің салдарынан қазақстандықтар қаржылық қиындыққа тап болуы мүмкін. Мысалы, жиі кездесетін қателіктер:

• Бизнесті «субсидияға негізделіп» ашу, бірақ қолдау аяқталған соң (әдетте уақытша) кәсіпорын жабылады. Алайда халықтың жаңа субсидияларға үміті сақталады;
• Несие алу кезінде «мемлекет көмектеседі және қарызды кешіреді» деген үмітпен әрекет ету, бірақ шын мәнінде мұндай жағдай болмайды;
• Жұмысшылар «ел бойынша жалақы көтеріледі» деп күтеді, бірақ тек баға өседі.

Бұл мифтер қазақстандықтар үшін үлкен тәуекел туғызады: адамдар өз кірістерін, бизнесін және дағдыларын қорғау үшін әрекет етуді тоқтатады. Сонымен қатар, жалған сенім пайда болады: «көмек міндетті түрде беріледі», бірақ әдетте басым қажеттіліктер тізіміндегі адамдарға ғана қолдау көрсетіледі.

«Мемлекет – құтқару жүзі емес, ол тек «Өрт жағдайында шығу» деген белгі сияқты: пайдалы, бірақ өзі сізді оттан шығарып алмайды. Шын мәнінде, мемлекет құтқаратыны – ең қажеттілер және басымдықтағы адамдар», – деп атап өтті сарапшы.

Сарапшының ұсыныстары

Руслан Сұлтанов қазақстандықтарға тәуекелдерді саналы түрде бағалап, қаржылық мүмкіндіктерін шыншыл түрде қарастыруды, қабылданған шешімдерге жауапкершілік алуды ұсынады. Мұндай қиындықтардан қорғану үшін:

• Өз дағдыларыңызға, біліктілігіңізге және бейімделу қабілетіңізге сүйену;
• Жеке қаржылық жоспар жасау: қауіпсіздік жастығын құру, тәуекелдерден қорғау, табыстарды әртараптандыру;
• Мемлекеттік қолдау тек қосымша құрал екенін ұмытпау, ол негізгі қор болмауы керек.

Еске салсақ, бұған дейін біз жәрдемақылардың мөлшері орташа жалақы сомасына тең бола алмайтынын талқыладық. Сондай-ақ, аналитиктер жәрдемақылардан пайда бар ма, әлде тек «тегін тамақ» көзі ме деген сұраққа жауап берді.

Сонымен қатар, 2025 жылы жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер тағайындау ережелерінде қандай өзгерістер болғаны туралы да баяндалған.