Қазақстанда жұмыстан шыққанда ақшаңызды жоғалтпау жолдары: сарапшылар кеңесі
Жұмыстан шығу – әрдайым стресс әкелетін жағдай. Бірақ Қазақстанда жұмыс берушінің бастамасы бойынша жұмыстан босату белгілі бір төлемдермен қатар жүруі тиіс. Сол себепті азаматтар өз құқықтарын қорғау үшін барлық нюанстарды білуі маңызды. Бұл туралы dailykz материалында оқыңыз.
Жұмыстан шығудың себептері мен қаржылық қауіпсіздік
Жұмыстан шығу әртүрлі себептермен байланысты болуы мүмкін. Алайда жұмыстан босатудың қалай рәсімделгені қызметкердің қаржылық қорғалуына тікелей әсер етеді.
Yur.kz порталының мамандары атап өткендей, егер еңбек келісім-шартын бұзуды бастайтын тарап – жұмыс беруші болса, қызметкер өзіне тиесілі төлемдерден қағылмау үшін құқықтарын білуі тиіс.
«Жұмыс беруші сізді өз еркіңізбен жұмыстан шығуға мәжбүрлеу үшін қысым көрсетуі мүмкін, тіпті сіз оны қаламасаңыз да. Мұндай жағдайда ешкім сізді жұмыстан шығаруға мәжбүрлеуге құқығы жоқ. Қысым көргенде өтініш жазбаңыз немесе егер қысыммен жазған болсаңыз, оны заң жүзінде даулауға болады», – дейді сарапшылар.
Қызметкер қандай себептермен жұмыстан шығарылуы мүмкін және оған қандай төлемдер төленеді
Заң бойынша жұмыс беруші қызметкерді тек Қазақстанның Еңбек кодексінде көрсетілген нақты себептермен ғана жұмыстан шығара алады. Оларға мыналар жатады:
- Кәсіпорынды қысқарту немесе штат қысқарту – жұмыс беруші қызметкерлерді келісім-шартты бұзбас бұрын кемінде бір ай бұрын хабарлауы және өтемақы төлеуі тиіс (келісімдерде басқа шарттар көрсетілмесе);
- Қызметкердің лауазымына сәйкес келмеуі немесе жұмыс сапасының төмендігі – аттестация немесе медициналық қорытынды нәтижелері бойынша;
- Еңбек тәртібін бұзу – жұмысқа келмеу, мас күйінде жұмысқа келу, жұмыс берушінің мүлкін ұрлау және т.б. Мұндай жағдайда бұзушылықтар дұрыс рәсімделіп, барлық процедуралар сақталуы тиіс;
- Еңбек келісім-шартының мерзімінің аяқталуы – тараптар жаңа келісім-шарт жасамаған кезде.
Еңбек келісім-шарты тоқтатылған соң жұмыс беруші қызметкерге соңғы есеп айырысуды үш жұмыс күні ішінде жасауы тиіс. Есеп айырысуға кіретін төлемдер:
- соңғы айлық жалақы;
- өтемақы (қажет болған жағдайда);
- басқа да еңбек заңнамасымен қарастырылған төлемдер.
Алайда барлық жұмыстан шығару заңды және дұрыс рәсімделген бола бермейді. Мұндай кезде қызметкерге тиесілі төлемдерден қағылу мүмкін. Сондықтан әрекет ету уақытылы болуы өте маңызды.
Жұмыстан шығару заңсыз немесе бұзушылықпен жасалған жағдайда
Қызметкер құқықтары бұзылған жағдайда келесі қадамдарды орындауы керек:
- Құжаттарды тексеру – жұмыстан шығу туралы бұйрықты, еңбек келісім-шартын және жұмыстан шығу өтінішін мұқият қарау.
- Бұзушылықтарды тіркеу – жұмыстан шығуға қатысты хат-хабарлар мен әңгімелерді заң аясында сақтау, құжаттарды жазбаша сұрау және тіркеу.
- Куәгерлердің пікірін жинау – құқық бұзушылықты көрген немесе қысым көрсеткен адамдардың аттарын жазып алу.
Құжаттарға қол қоймас бұрын бұзушылықтар анықталса, бұйрық мәтінінде «Бұйрықпен келіспеймін, танысу мақсатында қол қоямын» деп жазуға немесе қол қоюдан бас тарту актісін жасауға болады.
«Құқықтарыңызды білу және оларды қорғауға белсенді болу – сіздің басты қорғаныңыз. Жұмыс беруші заң бұзуға мүмкіндік бермеуі тиіс. Әр жағдай жеке және универсалды шешім жоқ, бірақ әділетсіздік сезінсеңіз, әрекет етіңіз. Заң бойынша кеңес беретін адам жанында болғаны маңызды», – деп кеңес береді сарапшылар.
Қосымша мүмкіндіктер
Бұған дейін біз Қазақстанда жұмыстан шыққаннан кейін әлеуметтік төлем алудың жолдарын жаздық. Сонымен қатар, жұмыс берушінің қызметкерге төлеуі тиіс ақшаның мөлшері туралы да айтылған еді.
Сонымен қатар, Қазақстан азаматтары жұмыстан шығуға қарсы сақтандыру рәсімдей алады – бұл қосымша қаржылық қорғаныс қамтамасыз етеді.
