Асқазан түйіліп ауырса не істеу керек: Шешімдер мен кеңестер
Іштің ұстамадай ауырсынуы — көпшіліктің дәрігерге (терапевтке немесе гастроэнтерологқа) келетін негізгі себептердің бірі. Мұндай ауырсыну кенеттен басталып, толқын-толқын күшейіп, кейде басқа белгілермен бірге көрінеді:
- жүрек айнуы;
- газдану, көкіректің кебуі;
- іштің дұрыс шықпауы немесе диарея.
Себебі әртүрлі болуы мүмкін: ішек бұлшықетінің спазмы, ас қорыту жолдарының тітіркенуі, ішек коликасы, инфекциялар немесе басқа да асқорыту жүйесінің аурулары. Мұндай белгіні елемеу қауіпті, сондықтан асқазан түйіліп ауырса не істеу керек деп ойлаған сәтте дереу дәрігерге қаралу керек.
Іштің ұстамадай ауырсынуы дегеніміз не?
Бұл ауырсыну кенеттен пайда болып, кейде күшейіп, кейде әлсірейді. Мысалы, ішек толқын-толқын қозғалып, спазм туғызғанда осындай әсер сезіледі. Ұстамадай ауырсыну тұрақты немесе созылмалы ауырсынудан ерекшеленеді — ол кейде басылады, кейін қайта оралады. Бір ұстама бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін созылып, жиілігі әртүрлі болуы мүмкін. Негізгі себебі — ішек қабырғасының бұлшықет спазмы. Ауырсынумен бірге жүрек айнуы, газдану, диарея немесе іш қату, кейде қызу болуы мүмкін.
Сізде шағым бар ма? Бізге жазыңыз
Егер ұстама бірнеше рет қайталанса, диагностика жасау өте маңызды. Мысалы, ішек коликасы асқорыту жолындағы ауыр патологияның белгісі болуы ықтимал.
Негізгі себептері
1. Ішек коликалары мен функционалдық бұзылыстар
Ең жиі себеп — ішектегі газ, шырыш қабатының тітіркенуі немесе ішек қабырғасының кенет созылуы. Нәтижесінде ішек жиырылып, спазм тудырады. Себептері:
- асып тамақтану;
- ауыр, қиын қорытылатын тағам;
- тамақтану режимінің бұзылуы;
- лактоза немесе глютенге төзбеушілік;
- стресс.
Мұндайда іште газ, урчание, жүрек айнуы, қысқа мерзімді диарея немесе іш қату байқалады. Көп жағдайда асқазан түйіліп ауырса не ішу керек деген сұрақ туындайды. Бұл үшін жеңіл, сілтілі немесе шөптік шайларды, табиғи пробиотиктерді ішу ұсынылады, ауыр және майлы тағамнан уақытша бас тарту керек.
2. Ішек инфекциялары
Ішек инфекциялары вирустық (ротавирус, норовирус) немесе бактериалды (сальмонеллез, дизентерия) болады. Олар спазм, жүрек айнуы, диарея және кейде қызумен бірге көрінеді. Вирус балалар мен қарт адамдарда әсіресе ұстамалы ауырсынуды тудырады.
3. Ішек өтпейтіндігі
Бұл ең қауіпті себептердің бірі. Ішектің бір бөлігімен тағам қозғалысы бұзылып, қатты толқынды ауырсыну, іштің кебуі, іштің босамауы, жүрек айну және құсу пайда болады. Уақытында хирургиялық көмек көрсетілмесе, ішек қабырғасы зақымдануы мүмкін.
4. Басқа себептер
- СРК (синдром раздраженного кишечника);
- гинекологиялық мәселелер (дисменорея, эндометриоз);
- бүйрек немесе зәр шығару жолдарының аурулары;
- паразиттік инфекциялар;
- тағамдық уланулар, асқазан жарасы, панкреатит немесе асқорыту жолдарының қатерлі ісіктері.
Ауырсынудың ерекшеліктері
Ұстамалы ауырсыну көбіне кенеттен басталып, толқын-толқын күшейеді. Іштің ортасында, төменгі бөлігінде немесе кез келген жерде көрінуі мүмкін. Кейде ауырсыну белге, жамбасқа немесе іштің төменгі бөлігіне таралады.
Асқазан түйіліп ауырса не істеу керек — ең бастысы, ауырсыну күшейіп, дәрігердің көмегінсіз кетпесе, спазмолитиктерді ғана қолдануға болмайды. Егер жүрек айну, құсу немесе қан аралас құсу байқалса — шұғыл медициналық көмек қажет.
Қалай жеңілдетуге болады
- Спазмолитиктер (ішектің бұлшықетін босаңсытады)
- Ферменттік препараттар (тамақ жақсы қорытылмаса)
- Жеңіл, сілтілі және шөп шайлары, су және сорбенттер
- Ас мәзірін уақытша жеңілдету, газ тудыратын тағамнан аулақ болу
Профилактика
- Тағамды аздап, жиі жеу;
- Майлы, ащы, қуырылған тағамды азайту;
- Газ шығаратын өнімдерден сақтану (соя, бұршақ, қырыққабат, газдалған сусындар);
- Стрессті бақылау;
- Жыл сайын гастроэнтерологқа қаралу.
Үйде жасай алатын жеңіл және қауіпсіз шаралар
Міне, асқазан түйіліп ауырса болған кезде үйде жасай алатын қауіпсіз, жеңіл шаралар тізімі, оларды дәрігерге бармай-ақ қолдануға болады, бірақ ауыр симптомдар пайда болса міндетті түрде медициналық көмек қажет:
1. Ыстық су немесе жылы компресс
- Жылы су бөтелкесін іштің төменгі бөлігіне қою немесе жылы душ қабылдау іш бұлшықетін босаңсытып, спазмды азайтады.
- Қыздырылған сүлгі немесе грелканы іштің үстіне 15–20 минут қою да көмектеседі.
2. Жеңіл сусындар
- Шөп шайлары: жалбыз, ромашка, имбирь немесе фенхель шайы іштің газын азайтып, спазмды жеңілдетеді.
- Су: жеткілікті мөлшерде су ішу ішектің қалыпты жұмысын қолдайды.
- Егер жүрек айну болса, кішкене мөлшерде жылы су немесе аздап тұз қосылған су ішіңіз.
3. Тамақты жеңілдету
- Уақтылы, аз мөлшерде және жеңіл тағам жеу.
- Ауыр, майлы, ащы, газ тудыратын тағамнан уақытша бас тарту.
- Бұршақ, қырыққабат, газдалған сусындар — спазмды күшейтетін өнімдер.
4. Жеңіл қозғалыс
- Үлкен жаттығулар емес, жай ғана жаяу серуендеу ішекті қозғап, газды шығарады.
- Тым күшті қысу немесе іш қатқан кезде күштеп қозғалу керісінше ауырсынуды күшейтуі мүмкін, сондықтан баяу, тыныш қимылдар жеткілікті.
5. Дем алу және релаксация
- Терең дем алу мен қысқа тыныс жаттығулары іш бұлшықетін босаңсытып, ұстаманы жеңілдетеді.
- Стресс іштің түйілуін күшейтетінін ескеріңіз.
6. Жеңіл ас қорытуға арналған өнімдер
- Табиғи пробиотиктер: йогурт, айран, кефир ішектің микрофлорасын қолдайды.
- Күріш, қайнатылған картоп немесе банан сияқты жеңіл тағамдар уақытша ішті тыныштандырады.
💡 Ескерту: Егер ауырсыну спазмолитиктерге қарамай күшейсе, жүрек айну, қан аралас құсу немесе дене қызуы көтерілсе, бұл жағдайды үйде шешуге болмайды — дереу дәрігерге барыңыз.
