Парламент реформасы бойынша референдум: қазіргі жағдай қандай
Қазіргі уақытта Қазақстанда парламент реформасы мен Конституцияға өзгерістер енгізу мәселесі бойынша референдум өткізу жоспарлануда. Бүгін президент Конституциялық комиссия құру туралы хабарлады, деп жазады dailykz.
Еске салсақ, мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2025 жылғы қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында бірқатар ұсыныс пен реформаларды жариялаған болатын. Сол кезде ең бастысы – бірпалаталы парламент құру туралы айтылды.
Президенттің сөзінше, бұл мақсатқа жету үшін алдымен жалпыұлттық референдум өткізіп, содан кейін Конституцияға қажетті түзетулер енгізу қажет.
Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев президент бастамасын қолдап, парламент реформасын әділ және күшті Қазақстан құрудағы логикалық қадам деп атады. Ол демократиялық институттар мен механизмдерді нығайту маңызды екенін атап өтті.
2025 жылғы қазан айында Тоқаев «Парламент реформасы бойынша жұмыс тобы» туралы Жарлыққа қол қойды.
Жұмыс тобының алғашқы отырысында президент бірпалаталы парламентке көшу халықаралық трендтерге сай екенін айтты. Әлемнің үштен екі бөлігінде осындай парламент жүйесі қабылданған. Президенттің пікірінше, бұл маңызды шешім тек кең талқылаудан кейін қабылдануы тиіс.
Сонымен қатар жаңа бірпалаталы парламентте президент квотасы болмайтыны белгілі болды – барлық депутаттар бірдей тәртіппен сайланады.
Президент Конституцияға түзетулер саны өте көп болуы мүмкін екенін айтып, референдумда халық іс жүзінде жаңа Конституцияны мақұлдайтынын жеткізді.
2026 жылдың басында берілген сұхбатында Тоқаев биылғы жыл Қазақстан үшін тағдырлы болатынын атап өтті. Ел даму бағытын анықтайтын маңызды оқиғалар өтеді, және референдумда азаматтар біртұтас жаңа Конституцияға тең өзгерістер үшін дауыс береді.
Бүгін Қызылордадағы V Ұлттық Құрылтай отырысында мемлекет басшысы жаңа парламенттің Құрылтай деп аталатынын жариялады.
Сондай-ақ ол жұмыс тобы талқылаған негізгі ұсыныстарды таныстырды. Бірпалаталы парламент 145 депутаттан тұруы мүмкін (қазіргі уақытта 148). Парламентте 8 комитет болуы мүмкін.
Президент Қазақстанда вице-президент институтын құруды және оны Конституцияда бекітуді ұсынды. Вице-президенттің қажеттілігін Тоқаев түсіндірді.
Мемлекет басшысы ұсынылған реформалар елдің дамуына күшті серпін беріп, потенциалын арттыратынына сенім білдірді.
Бүгін сондай-ақ президент алдағы референдум бойынша Конституциялық комиссия құруды жариялады.
«Комиссия барлық ұсыныстарды талдап, нақты өзгерістер жобасын дайындайды. Содан кейін жалпыұлттық референдум өткізу уақытын белгілейміз», – деді Тоқаев.
Мемлекет басшысы бұл өзгерістер 2022 жылы жүргізілген түзетулерден ауқымдырақ болатынын атап өтті. Сол кезде Қазақстанда Конституцияға түзетулер бойынша референдум өткен еді.
Справка: Қазақстандағы республикалық референдум – бұл Конституция жобалары, конституциялық заңдар, заңдар және мемлекет өміріндегі ең маңызды мәселелер бойынша халықтың дауыс беруі.
Айта кетейік, 2024 жылы Қазақстанда АЭС құрылысы мәселесі бойынша да референдум өткен.
Сонымен қатар, Қазақстандағы алғашқы референдум 1995 жылғы 29 сәуірде өткізілді. Ол елдің алғашқы президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың өкілеттігін ұзарту үшін өткізілген. Кейін 30 тамызда 1995 жылы Конституция бойынша екінші жалпыұлттық референдум өткізілген.
