Қазақстанға азық-түлік бағасының қалай «келетіні» туралы эксперт түсіндірді
Қазақстанға азық-түлік бағасының өсуі негізінен импортқа тәуелділіктен туындайды. Инфляцияның көтерілуіне ішкі және сыртқы факторлар әсер етеді, ал импортқа тәуелді экономика сыртқы бағаларға қатты тәуелді. Бұл туралы dailykz хабарлайды.
Инфляция және азық-түлік бағасы
2025 жылғы желтоқсан айының қорытындысы бойынша Қазақстандағы инфляция 12,3% болды. Ал азық-түлік тауарларының бағасы 13,5% өсті.
Сонымен қатар, халық үшін маңызды әлеуметтік азық-түлік тауарларының бағасы да өсуде. Сондықтан инфляция әсіресе казахстандықтардың күнделікті шығындарына қатты әсер етеді.
Экономика саласының сарапшысы Лина Егельқызы өзінің EconomyKZ сайтындағы мақаласында, Ұлттық Банктің зерттеуіне сілтеме жасай отырып, азық-түлік инфляциясының негізгі импульстары шетелден келетініне назар аударды.
Көп жағдайда азық-түлік бағасының өсуі ішкі себептермен байланысты деп ойлауға болады – бөлудің тиімсіздігі, спекуляциялар, маусымдық факторлар немесе нашар өнім жинау.
Инфляция Қазақстанға «келеді»
Сарапшының айтуынша, бағалардың өсуінің басты себебі – импортқа тәуелділік, яғни ішкі нарықта жеткізілетін азық-түлік тауарларының көптігі.
Мысалы, 2022 жылғы экспорт – бұл бүкіл баға жүйесінің стресс-тесті болды – Қазақстан экспорты 84,4 млрд долларды құрады, оның ішінде азық-түлік шамамен 2,9% болса, ал импорт көлемі 50 млрд доллардан асады және оның шамамен 10%-ы азық-түлік болды.
«Бұл ішкі азық-түлік нарығының экспорт кірісіне қарағанда, сыртқы сатып алу шарттарына әлдеқайда тәуелді екенін көрсетеді.
Экспорт азық-түліктің шоғырланған түрлерін қамтиды, ал импорт кең ауқымды тауар топтарын қамтиды: жемістер, көкөністер, қант, кондитер өнімдері, сүт өнімдері, өңделген тауарлар.
Импорттың географиясы көбіне Ресейге тәуелді, ол барлық азық-түлік жеткізілімдерінің жартысына жуығын құрайды.
Сондықтан Қазақстандағы бағалар тек жаһандық нарыққа ғана емес, серіктес елдің экономикалық жағдайына, валюта бағамына және баға саясатына тәуелді», – дейді сарапшы.
Әлемдік бағалар мен нақты импорттық бағалар
«Әлемдік бағалар», яғни ФАО азық-түлік бағалары индексі маңызды болғанымен, инфляцияның тікелей каналы емес. Себебі, азық-түлік нақты келісімшарттар бойынша, нақты валютада, логистика, тарифтер мен сауда келісімдерін ескере отырып сатып алынады.
Сондықтан әлемдік және импорттық бағалардың арасында айырмашылық пайда болуы мүмкін.
Қазақстандағы азық-түлік инфляциясының ерекшелігі
Эксперттің айтуынша, Қазақстандағы азық-түлік инфляциясы импорт арқылы келтіріледі. Ол сыртқы баға соққылары, сауда құрылымы және валюталық канал әсерінен қалыптасады.
Ішкі шаралар қысқа мерзімді ауытқуларды реттей алады, бірақ бағаның өсу көзін жоя алмайды.
«Бағаның тұрақтылығы тек құрылымдық өзгерістерсіз мүмкін емес. Ішкі өндірісті арттырмай, импортты әртараптандырмай және кейбір сауда серіктестеріне тәуелділікті төмендетпей, Қазақстан инфляциялық толқындармен қайта-қайта бетпе-бет келетін болады», – деп қорытындылады сарапшы.
Қосымша деректер
- Бұған дейін аналитиктер дүкендегі бағалар супермаркеттерге қарағанда неге жоғары екенін түсіндірген.
- Ұлттық банктің төрағасы Тимур Сүлейменов кейбір тауарлар мен қызметтердің бағасы инфляциядан тез өсетінін түсіндірген.
- Бір апта ішінде Қазақстанда алма, шай, балық және кейбір көкөністердің бағасы төмендегені хабарланды.
