Көттегі құрттан құтылу жолдары: Емдеу және алдын алу әдістері
Инвазиялық аурулар, соның ішінде гельминтоздар адамзат тарихында ең көп таралған дерттердің бірі болып табылады. Халық арасында «көттегі құрт» деп аталатын, ғылыми тілде энтеробиоз деп белгілі бұл ауру, көп жағдайда қарапайым гигиенаның сақталмауынан туындайды. Көптеген ата-аналар мен ересектер көтендегі құртты қалай кетіруге болады деген сұрақтың жауабын іздегенде, тек бір реттік дәрімен шектеледі. Алайда, бұл мәселе кешенді тәсілді қажет етеді.
Бұл мақалада біз құрттардың пайда болу себептерін, олардың өмірлік циклін, диагностикасын және котендеги куртты калай кетируге болады деген сұраққа заманауи медицина мен халық емінің ең тиімді жауаптарын қарастырамыз.
1. Паразиттер әлемі: Бізқұрт (Острица) дегеніміз не?
Энтеробиоздың қоздырғышы — Enterobius vermicularis, яғни бізқұрт. Бұл кішкентай, ұзындығы 5-10 мм болатын, ақ түсті паразит. Олар негізінен тоқ ішектің жоғарғы бөлігінде және соқыр ішекте мекендейді.
Сізде шағым бар ма? Бізге жазыңыз
Құрттың өмірлік циклі
Бұл құрттардың басқа паразиттерден айырмашылығы — олардың сыртқы ортада ұзақ өмір сүру қабілеті және жұғу жолдарының қарапайымдылығы. Ұрғашы құрттар түнде, адам ұйықтап жатқанда, тік ішектен сыртқа шығып, анальды тесік айналасындағы теріге 10 000-нан 15 000-ға дейін жұмыртқа салады.
Жұмыртқа салу процесі қатты қышуды тудырады. Адам сол жерді қасыған кезде, жұмыртқалар тырнақтың астына, қолға, одан кейін төсек-орынға, киімге және ойыншықтарға таралады. Міне, осы сәттен бастап құйрықтағы құртты қалай кетіруге болады деген үлкен проблема басталады, себебі жұмыртқалар 2-3 апта бойы сыртқы ортада тіршілік ете алады.
2. Негізгі белгілері мен симптомдары
Көптеген адамдар ағзасында паразит бар екенін сезбеуі мүмкін. Алайда, инвазия көбейген сайын белгілер айқындала бастайды:
- Перианальды қышу: Ең басты белгі. Қышу көбінесе түнде немесе таңертең ерте байқалады. Бұл ұрғашы құрттардың белсенділігіне байланысты.
- Ұйқысыздық және мазасыздық: Түнгі қышу адамның толыққанды демалуына кедергі келтіреді. Балалар түнде жылап, жиі оянады.
- Тіс қайрау (Бруксизм): Бұл ғылыми тұрғыдан 100% дәлелденбесе де, тәжірибеде паразиттер тудыратын токсиндердің жүйке жүйесіне әсерінен болатыны жиі байқалады.
- Ас қорытудың бұзылуы: Іштің ауруы (әсіресе кіндік айналасы), іш өту немесе қату, жүрек айну.
- Психологиялық фактор: Балалардың тез шаршағыштығы, зейіннің төмендеуі, мектептегі үлгерімнің нашарлауы.
3. Көтендегі құртты қалай кетіруге болады: Дәрі-дәрмектермен емдеу
Медицина дамыған заманда көтендегі құртты қалай кетіруге болады дәрі арқылы шешу — ең жылдам жол. Бірақ дәріні тек дәрігердің нұсқауымен қабылдау керек, себебі антигельминттік препараттардың бауырға белгілі бір деңгейде токсикалық әсері бар.
Ең тиімді препараттар:
- Пирантел (Pyrantel): Бұл ең қауіпсіз дәрілердің бірі болып саналады. Ол құрттарды өлтірмейді, тек олардың жүйке-бұлшықет жүйесін блоктайды. Сал болып қалған құрттар ішек қабырғасына жабыса алмай, нәжіспен бірге сыртқа шығады.
- Мебендазол (Вермокс): Құрттардың глюкозаны игеруіне кедергі жасайды, нәтижесінде паразиттер энергиясыз қалып, өледі. Бұл дәрі бізқұрттарға қарсы өте тиімді.
- Альбендазол (Зентел, Вормил): Бұл препарат тек бізқұрттарды ғана емес, паразиттердің басқа да көптеген түрлерін (аскарида, лямблия және т.б.) жоюға қабілетті.
Маңызды ереже: Энтеробиоз кезінде емдеу курсын 14-21 күннен кейін міндетті түрде қайталау қажет. Бұл бірінші емдеуден аман қалған жұмыртқалардан шыққан жаңа құрттарды жою үшін керек.
4. Гигиеналық терапия: Дәрісіз құтылу мүмкін бе?
Егер сіз котендеги куртты калай кетируге болады деп сұрасаңыз, кез келген дәрігер гигиенаның маңыздылығын айтады. Тіпті дәрі ішсеңіз де, егер гигиена сақталмаса, сіз сол күні-ақ қайтадан жұқтырасыз.
- Тырнақтарды қысқарту: Жұмыртқалардың негізгі орналасу орны — тырнақ асты. Балалардың тырнағын барынша қысқа алып тастау керек.
- Қолды сабындап жуу: Әрбір тамақ ішер алдында, дәретханадан кейін және көшеден келгенде қолды 30 секунд бойы жуу.
- Таңертеңгі гигиена: Түнде салынған жұмыртқаларды жуып тастау үшін таңертең міндетті түрде артқы тесікті сабынмен жуу керек.
- Төсек-орынды үтіктеу: Жоғары температура паразит жұмыртқаларын бірден өлтіреді. Іш киімдер мен төсек жаймаларын жуып қана қоймай, ыстық үтікпен басу — ең тиімді әдіс.
- Тығыз іш киім: Балаларға түнде тығыз киілетін мақта іш киім кигізген дұрыс. Бұл олардың ұйықтап жатып қасынуына және жұмыртқалардың қолға жұғуына кедергі болады.
5. Халықтық медицина және табиғи әдістер
Құйрықтағы құртты қалай кетіруге болады деген сұраққа апаларымыздың да берер кеңесі көп. Олардың кейбіреулері ғылыми тұрғыдан негізделген:
- Асқабақ дәндері: Бұл әдіс — классика. Дәннің құрамындағы кукурбитин паразиттерге улы. Күн сайын аш қарынға бір уыс шикі (қуырылмаған) асқабақ дәнін жеу ұсынылады.
- Сарымсақ пен Пияз: Бұл өнімдердегі фитонцидтер микробтарға ғана емес, құрттарға да қарсы әсер етеді. Бірақ асқазан аурулары бар адамдарға абай болу керек.
- Тұзды сумен немесе содамен клизма: Бұл әдіс тік ішектегі құрттарды механикалық түрде жуып шығаруға көмектеседі және қышуды басады.
6. Отбасылық стратегия: Неге бәрі бірдей емделуі керек?
Егер үйде бір адамнан (көбінесе баладан) құрт табылса, көтендегі құртты қалай кетіруге болады деген сұрақ бүкіл отбасы мүшелеріне қатысты болады. Жұмыртқалар ортақ есік тұтқаларында, пульте, сүлгіде болады. Сондықтан:
- Емдеу курсын үйдегілердің бәрі бір күнде бастауы тиіс.
- Үйдегі барлық жұмсақ ойыншықтарды жуу немесе 2 аптаға пакетке салып, қол жетпейтін жерге қою керек (паразиттер иесіз өледі).
- Ылғалды тазалау кезінде хлор немесе басқа дезинфекциялаушы заттарды қолданған абзал.
7. Паразиттердің ағзаға тигізетін зияны (Ұзақ мерзімді салдары)
Энтеробиозды жеңіл ауру деп қарауға болмайды. Егер котендеги куртты калай кетируге болады деген мәселе шешілмесе, мынадай асқынулар болуы мүмкін:
- Дисбактериоз: Құрттар ішектің қалыпты микрофлорасын бұзады.
- Аллергия: Паразиттердің тіршілік өнімдері ағзаны улап, тері бөртпелеріне, демікпеге әкелуі мүмкін.
- Гинекологиялық мәселелер: Қыздарда құрттар жыныс мүшелеріне өтіп, вульвовагинит тудыруы мүмкін.
- Иммунитеттің төмендеуі: Ағза бар күшін паразиттермен күресуге жұмсап, вирустық ауруларға қарсы тұра алмай қалады.
Қорытынды
Көтендегі құртты қалай кетіруге болады — бұл тек медициналық емес, сонымен қатар әлеуметтік-гигиеналық мәселе. Емдеудің табысты болуы 10% дәріге, 90% тазалыққа байланысты. Егер сіз жоғарыда айтылған ережелерді — дәрі ішу, 21 күннен кейін қайталау, төсек-орынды үтіктеу және қолды жууды қатаң сақтасаңыз, бұл мәселеден біржола құтыласыз.
Салауатты өмір салты мен тазалық — сіздің және балаңыздың денсаулығының кепілі. Ешқашан өз бетіңізбен емделмеңіз, алғашқы белгілер пайда болғанда педиатр немесе терапевт маманына жүгініңіз.
